Го најдов, еве, мајчиниот јазик: „Мајчин јазик и други песни“ од Ахмед Буриќ (Блесок, 2018)

Ahmed Buric

                   Четириесетте песни во збирката Мајчин јазик и други песни на Ахмед Буриќ се налик на традиционалните усни рецепти, во кои мерките не се даваат во грамови, лажици или шолји, туку со една едноставна синтагма, која секој оној што го слуша рецептот треба да ја разбере – „толку колку што треба“. Разноликите творби на овој мајстор на поетската кујна понекогаш се, како Слобода, лаконски мисли кажани во само еден стих („да се измолкнеш од дефиниција“), понекогаш си поигруваат со класичните поетски форми како Во терци(ни), а понекогаш се дури и прозни, како Хиеронимус Бош на автобуска станица или Кој го предаде Никола Карев? Меѓутоа, она што е заедничко за сите е дека во секоја од нив има состојки и зачини – толку колку што треба. Има љубов за да бидат слаткасти толку колку што треба („никогаш не успеа да нурнеш / до моето дно, / двајцата знаевме / дека не се исплати“). Има меланхолија за да бидат кисели толку колку што треба („лежам кај мајка ми, / меѓу омилените книги, / во собата од која секогаш тргнувам на пат. / И во која секогаш се враќам“). Има цинизам за да бидат горчливи толку колку што треба („не смеам / да напишам дека ми е сеедно / што ќе биде со Дејтонскиот договор / и дека се сомневам во евроатлантските / интеграции, зашто по малку се сомневам во сè / особено во агресивното барање човекови права и слободи“). Има и историја, толку колку што треба, за да не бидат блуткави („спиевме во хотелот / каде што во 1995 беше штабот на Жељко Ражњатовиќ-Аркан / од ѕидовите пробиваа лелеци“). И токму оваа мерка, од око и од рака, но најмногу од сè, од искуство што се стекнува и од чувство што се има, ги прави посебни стиховиве на авторот кој ги пишува кога „во овие години / во речиси правилни интервали / се јавува поезија“.

            Песните на Ахмед Буриќ, во оваа збирка приредена и преведена за македонскиот читател од неговиот врсник, македонскиот поет Тихомир Јанчовски, кај овој [читателот] будат и еден дополнителен вкус на препознавање. „Дури двапати бевме иста држава… еднаш Југославија, еднаш Отоманија. И двете пропаднаа“, вели поетот, потсетувајќи нè, а особено нас, родените во шеесеттите и седумдесеттите години на (сега веќе) минатиот век, на заедничката „Атлантида“. Така, кога ни кажува дека на часот по историја одговарал на прашања за Илинденското востание, се сеќаваме дека ние одговаравме за Гаврило Принцип. Во ова поетско препознавање, како во песната Балкан поезија, сфаќаме дека и денешните, ововековни прашања многу често ни се исти („што со толку историја?“), а неповторливо кафеански мудрите заклучоци, како оној во Како Џек Паланс, слични – „разликата меѓу големите и малите народи е / што големите знаат да го скријат својот срам / а ние малите везден некако го покажуваме“. Во овој препознаен, а некогаш и споделен „фолклор“ ги има и образовно-историските содржини од нашето детство, како во песната Цвајта: „во основно нè учеа / да мразиме Германци: / Хитлер, Химлер, Гебелс, Геринг, / зашто чета ученици умреле со маченичка смрт во еден ден“. Тука е и нашиот заеднички, пролетерски спорт, фудбалот, како неделен ритуал, „излеано време“ на сите наши татковци, со неговите икони, како Мирко Камењашевиќ, најсуспендираниот фудбалски коментатор во југословенската историја: „на веста дека во Шпанија умрел радиорепортерот / чијшто глас ги носеше резултатите под јорган, реагирав / како што единствено знам, / мислев дека тоа што веста стигна во недела, / денот на фудбалските мечеви, / е сосема доволен знак за структурата на поезијата / да се направи достапна“.

                 Овие песни во себе го носат и најдоброто од она што сме го препознавале (а некои од нас сè уште го препознаваат) како големиот дух на босанската култура. Така, филозофско-емотивниот набој на злосторството, тагата и проштевањето на Меша Селимовиќ се препознава во стиховите на Сите реки течат – „крупен човек со бела, подолга коса и / уредна брада околу устата / не дека не помислив / што ли правел во војната / но изгледа цивилизирано… на читањето го викнал колега / поет кој и самиот бил / затвореник во логорот и рекол / немој да ми кажувате ништо за тоа / јас сум муслиман и знам како беше и / знам за мерхамет и за прошка и кој / треба да се покани а кој не“. Носителот, пак, на „Златниот венец“ на „Струшките вечери на поезијата“ од 1969 година, босанскиот поет Мак Диздар, рекол: „Јас никогаш не сум пишувал татковинска поезија, ни љубовна (во буквална смисла на тој збор, се разбира), – но имам право на татковина и љубов. Суштината на таа вокација се наоѓа во отпорот кон празнословието кое зборуваше за татковината и за љубовта“. Оваа негова острина се препознава во стиховите на песната Татковина, кога Ахмед Буриќ вели дека „нашата поезија ја предводат кетмани со двоен живот / а нашите академии, може да замислите кој сè се пика таму?“. Во песната Андриќ, дури и самиот тој [Буриќ] прави јасна алузија на познатиот есеј од нобеловецот Сараево – град кој умира и се раѓа во истиот миг (1973), па вели „Сараево е во котлина, опкружена со ридови, а други со проклетство во кое / нè оставиле Турците донесувајќи кревка вера, / без да остават заштита…“

              Токму тоа Сараево, симболот на кревкоста на верата во нашиот еднаш заеднички, а сега потопен простор, ја отвора и онаа болка за изгубеното, која на Ахмед тивко и постојано му се провлекува, речиси како универзален зачин низ стиховите во песните. „Како соништа на тинејџерка која по разочарувачкиот / и болен прв однос, / сфаќа дека нема да се омажи за принц / од насловната страница на колор-магазин / се распаднаа соништата за татковината“, вели поетот. Кога татковината и домот, онакви какви што сме верувале дека ги имаме, веќе не постојат, какво друго чувство да се роди освен резигнација („да ви ебам матер, а кој мене ќе ми врати дваесет години од животот, во кои владеевте вие“) и каква смисла може да му се даде на животот, со која сол да се врати неговиот вкус, кога „нашите слики веќе никој нема да ги гледа / и никој нема да ги чита нашите книги, / ние сме пропаднато општество“, а „се тешиме / дека за својата пропаст / виновни не сме“. Меша Селимовиќ рекол дека „писателот нема рецепти за живот, не мора да има ни целосна идеја, дури ни оправдување: тој ги регистрира своите сопствени одеци на сложеното и секогаш противречно искуство“. Така, од парчињата искршено стакло, од изгубените илузии, составувајќи ги толку колку што треба за да прават цело, мајсторот-поет овде склопува нова, мозаична татковина. Како што Теодор Адорно се вратил во повоена Германија за да биде дома, да биде едно со својот мајчин јазик, така домот за кој сонува Ахмед Буриќ е мајчиниот јазик: „сонував сношти дека сум го нашол / мајчиниот јазик / разговарав нешто важно со мајка ми / за мојот живот, за иднината, потоа / се смеев, па горко плачев / се разбудив среќен / во главата ми ѕвонеше некаква хармонија“. Неговите зборови и стихови од тој мајчин јазик, од домот на неговата поезија, во кој и ние сѐ уште се препознаваме, уште поблиски во оваа книга преку нашиот мајчин јазик, покажуваат дека книжевноста, како што рекол Меша Селимовиќ, „не е ни вистина, ни невистина, ни мудрост, ни лудост, таа не е ни мисла, ни систем, ни поука. Таа е пред сè силно доживување, кое дејствува со емоција на емоција“. А јас, како што рекол Мак Диздар, бев само посредник меѓу неа и оние што ја прифатиле.

Елизабета Баковска

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s